Quarterly Journal of Institutional Progress and Development

fa تحلیل نهادی سیاست‌گذاری بازرگانی در شرایط بحران Institutional Analysis of Trade Policy-Making under Crisis Conditions تخصصي Special پژوهشي Research نوسانات  ایجاد شده  و شکنندگی سیاست‌گذاری بازرگانی در ایران، به ویژه در شرایط بحران‌ها (مانند تحریم)، موجب وقفه در جریان تصمیم‌سازی و تضعیف کارایی نهادی گردیده است. اهمیت این موضوع از آن روست که تداوم آن، پایداری حکمرانی اقتصادی و تحقق اهداف اسناد ملی، مانند فصل ۱۹ برنامه هفتم توسعه، را مورد تهدید قرار می‌دهد. سؤال اصلی مقاله این است که سازوکار نهادیِ شکل‌دهنده به تاب‌آوری سیاست‌گذاری بازرگانی در شرایط بحران چگونه عملخواهد کرد؟ برای پاسخ، پژوهش با رویکرد تحلیل نظری نهادی و روش استنتاج قیاسی- تطبیقی انجام گردید. ابتدا از مبانی نهادگرایی چهار سازه کلیدی استخراج شد: ظرفیت نهادی (CI)، انعطاف سیاستی (FP)، انسجام حاکمیتی (GH) و تاب‌آوری تصمیمی (RD). پس از آن روابط علی میان این سازه‌ها در قالب مدل نظری نمادین <m:omath><m:r><m:rpr><m:scr m:val="roman"><m:sty m:val="p"></m:sty></m:scr></m:rpr>(</m:r><m:ssub><m:ssubpr><m:ctrlpr></m:ctrlpr></m:ssubpr><m:e><m:r><m:rpr><m:scr m:val="roman"><m:sty m:val="p"></m:sty></m:scr></m:rpr>C</m:r></m:e><m:sub><m:r><m:rpr><m:scr m:val="roman"><m:sty m:val="p"></m:sty></m:scr></m:rpr>I</m:r></m:sub></m:ssub><m:r><m:rpr><m:scr m:val="roman"><m:sty m:val="p"></m:sty></m:scr></m:rpr>+</m:r><m:ssub><m:ssubpr><m:ctrlpr></m:ctrlpr></m:ssubpr><m:e><m:r><m:rpr><m:scr m:val="roman"><m:sty m:val="p"></m:sty></m:scr></m:rpr>F</m:r></m:e><m:sub><m:r><m:rpr><m:scr m:val="roman"><m:sty m:val="p"></m:sty></m:scr></m:rpr>P</m:r></m:sub></m:ssub><m:r><m:rpr><m:scr m:val="roman"><m:sty m:val="p"></m:sty></m:scr></m:rpr>→</m:r><m:ssub><m:ssubpr><m:ctrlpr></m:ctrlpr></m:ssubpr><m:e><m:r><m:rpr><m:scr m:val="roman"><m:sty m:val="p"></m:sty></m:scr></m:rpr>G</m:r></m:e><m:sub><m:r><m:rpr><m:scr m:val="roman"><m:sty m:val="p"></m:sty></m:scr></m:rpr>H</m:r></m:sub></m:ssub><m:r><m:rpr><m:scr m:val="roman"><m:sty m:val="p"></m:sty></m:scr></m:rpr>→</m:r><m:ssub><m:ssubpr><m:ctrlpr></m:ctrlpr></m:ssubpr><m:e><m:r><m:rpr><m:scr m:val="roman"><m:sty m:val="p"></m:sty></m:scr></m:rpr>R</m:r></m:e><m:sub><m:r><m:rpr><m:scr m:val="roman"><m:sty m:val="p"></m:sty></m:scr></m:rpr>D</m:r></m:sub></m:ssub><m:r><m:rpr><m:scr m:val="roman"><m:sty m:val="p"></m:sty></m:scr></m:rpr>)</m:r></m:omath><img alt="" src="" style="width:157px; height:24px" > تدوین و با تطبیق بر اسناد ملی و مطالعات بین‌المللی اعتبارسنجی گردید. نتایج بیانگر آن بود که ترکیب ظرفیت نهادی و انعطاف سیاستی، موتور شکل‌دهنده انسجام حوزه حاکمیتی است و این انسجام خود، شرط لازم برای تاب‌آوری تصمیمی در مواجهه با تنش های بحران است. بنابراین تقویت سازه‌های نهادی یادگیرنده و انعطاف‌پذیر، پاسخ مستقیم به سؤال مقاله و راهکار بنیادین برای پایداری سیاست‌گذاری بازرگانی در شرایط بحران حساب می‌شود.   Volatility and Fragility in Trade Policy-Making in Iran, particularly under crisis conditions such as international sanctions, have led to interruptions in the decision‑making process and weakened institutional efficiency. The significance of this issue lies in the fact that its persistence threatens the stability of economic governance and the attainment of national policy objectives prescribed in documents such as Chapter 19 of Iran’s Seventh Development Plan. The central question of this article is: How does the institutional mechanism shaping the resilience of trade policy-making operate under crisis conditions? To address this, the study employs an institutional theoretical analysis using a deductive–comparative reasoning approach. Drawing upon the foundations of institutionalism, four key constructs are identified: Institutional Capacity (C_I), Policy Flexibility (F_P), Governance Cohesion (G_H), and Decision Resilience (R_D). Subsequently, the causal relationships among these constructs are formulated in the symbolic theoretical model (C_I + F_P → G_H → R_D) and validated through alignment with national policy documents and international studies. The results indicate that the combination of institutional capacity and policy flexibility acts as the driving force in forming governance cohesion, which in turn serves as a necessary condition for decision resilience when facing crisis-induced tensions. Accordingly, strengthening adaptive and learning institutional structures constitutes a direct response to the article’s main question and represents a fundamental strategy for sustaining trade policy-making under conditions of crisis. تحلیل نهادی, بحران, اقتصاد مقاومتی, تاب آوری تجاری, سیاست گذاری بازرگانی Institutional analysis, crisis, resistance economy, trade resilience, trade policymaking 1 18 http://qipd.ir/browse.php?a_code=A-10-44-1&slc_lang=fa&sid=1 Saeed Gholami سعید غلامی saeedggolami1995@gmail.com 1003194753284600184 1003194753284600184 Yes Master of Management, Malek Ashtar University of Technology کارشناس ارشد مدیریت دانشگاه صنعتی مالک اشتر